Ontwerpkompas
De theorie en methodiek van CMD Cursus 7, plus de Design Kit van IDEO en de CMD-methodenset. Doorzoekbaar, kiesbaar, en elke bewering linkt naar zijn bron.
Zo werkt het
1. Kies je aanpak
De Frameworkselector stelt vijf vragen over je vraagstuk en adviseert een ontwerpaanpak, met de redenen erbij en een invulbare verantwoordingszin.
2. Kies per moment je techniek
Zit je middenin een fase en weet je niet welke methode past? De Techniekselector filtert in vier vragen naar de activiteiten die nu passen.
3. Zoek en verdiep
Elke kaart in de Kennisbank opent een uitleg met wat, wanneer, valkuilen en herkomst. Klik door naar de lespagina of de originele bron, en spring via verwante kaarten verder.
Voor je verantwoording: elke kaart draagt een herkomstlabel dat naar de bron linkt. De fasen volgen de double diamond: Discover, Define, Develop, Deliver.
Affiniteitsanalyse
Alle ruwe data als losse uitspraken clusteren tot patronen, van onderop.
Align on Your Impact Goals
Word glashelder over de verandering die je wilt bereiken, op korte en lange termijn.
Brainstorm
Genereer met je groep in korte tijd een grote berg ideeën.
Business Model Canvas (CMD)
Alle bouwstenen van je verdienmodel op één canvas.
Business Model Canvas (IDEO)
Denk de zakelijke kanten van je oplossing door op één vel.
Co-creatie (CMD)
Creatieve workshops waarin eindgebruikers zelf mee-ontwerpen.
Co-creatiesessie
Een begeleide werksessie waarin de doelgroep als partner meedenkt én meemaakt.
Co-Creation Session (IDEO)
Haal je doelgroep aan tafel en ontwerp samen in plaats van voor hen.
Cognitieve doorloop (cognitive walkthrough)
Stap voor stap door je taken heen met de bril van een nieuwe gebruiker, zonder gebruikers nodig te hebben.
Concept (CMD)
Werk meerdere concepten uit als vergelijkbare, rauwe voorstellen.
Conceptstudie
In maximaal drie dagen een concept ontwikkelen, tastbaar maken en toetsen; verbredend of verdiepend.
Concurrentieanalyse
Breng de belangrijkste concurrenten en hun sterktes en zwaktes in kaart.
Create a Concept
Werk van losse ideeën en inzichten naar één volwaardig concept.
Create Insight Statements
Destilleer uit je thema's drie tot vijf zinnen die je ontwerp gaan sturen.
Customer journey (CMD)
Verdeel de dienst in touchpoints en volg de gebruiker van moment tot moment.
Dagboeken en probes
Deelnemers houden zelf een periode bij wat ze doen en voelen rond jouw onderwerp.
De gelaagdheid: van framework tot deliverable
Zes lagen met testvragen; een framework kies je één keer, methoden voer je vaak uit.
Design Principles
Benoem de rode draden die je ontwerp gaan sturen als korte, richtinggevende principes.
Determine What to Prototype
Isoleer wat je precies wilt leren en bouw alleen dat.
DOT-framework
Het onderzoekskader onder je ontwerpaanpak: combineer meerdere onderzoeksruimtes en maak je grondigheid aantoonbaar.
Driehoek: grondigheid, kwaliteit, bewustzijn
Goed werk staat pas overeind als alle drie aanwezig en in evenwicht zijn.
Eerste exploratie
Bureauonderzoek plus een uurtje meekijken in de context: de laagdrempelige start van elk traject.
Empathy map
Orden per gebruiker wat hij zegt, doet, denkt en voelt op één vel.
Ethische check
Onderzoek systematisch welke beslissingen tot ethische dilemma's kunnen leiden.
Experience map (klantreiskaart)
De dienst vanuit de klant bekeken: wat mensen doen, denken en voelen, met de pieken en dalen.
Explore Your Theory of Change
Expliciteer hoe jouw oplossing precies tot de gewenste verandering leidt.
Field trial (CMD)
Geef gebruikers je product een periode mee en volg het gebruik in hun echte leven.
Find Themes
Zoek de verborgen patronen in je oogst: wat komt telkens terug?
Flow
Volledig opgaan in een taak gebeurt op de grens van te makkelijk en te moeilijk.
Frame Your Design Challenge
Formuleer je ontwerpuitdaging precies goed: niet te breed, niet te smal.
Gedragsmodel van Fogg (B = MAP)
Gedrag gebeurt alleen als motivatie, kunnen en een aanleiding op hetzelfde moment samenkomen.
Get Feedback
Leg wat je maakte voor aan de mensen voor wie het is en luister scherp.
Gezichtspunt (Point of View)
Doelgroep, behoefte en inzicht in één zin, voor vraagstukken die om een kans draaien in plaats van een probleem.
Het gesprek als ontwerpmodel
Behandel elke interactie als een goed gesprek: samen, doelgericht, beleefd en vergevingsgezind.
Heuristische evaluatie
Je ontwerp langs de tien vuistregels van Nielsen: het brede vangnet vóór je met gebruikers test.
Heuristische evaluatie (CMD)
Experts lopen je ontwerp langs erkende vuistregels en rapporteren de schendingen.
Hoe-kunnen-we-vragen (How Might We)
Zet een inzicht om in een ontwerpuitdaging: open genoeg voor ideeën, scherp genoeg om te richten.
How Might We (IDEO)
Herformuleer elk inzicht als kans: hoe zouden we ... kunnen ...?
Human Centered Design (IDEO)
Ontwerpaanpak in drie fasen die begint en eindigt bij de mensen om wie het gaat.
Ideation-workshop
Breng mensen samen om in korte, gestructureerde rondes veel ideeën te genereren.
Immersion (onderdompeling)
Dompel jezelf onder in het leven en de omgeving van je doelgroep.
Integrate Feedback and Iterate
Laat de feedback de volgende versie sturen; itereren is het werk.
Interview
Praat rechtstreeks met de mensen voor wie je ontwerpt over hun hoop, wensen en dagelijks leven.
Interview (CMD)
Het diepe gesprek met representatieve deelnemers over hun ervaring, in hun eigen woorden.
Journey Map
Zet de reis van je gebruiker uit in de tijd en vind de momenten die ertoe doen.
Kennislagen van de gebruiker (pyramid of self-knowledge)
Wat mensen zeggen is de oppervlakte; wat ze echt nodig hebben zit onder water en vraagt maakopdrachten.
Kerninzichten formuleren
Terugbrengen tot ongeveer vijf inzichten die scherp genoeg zijn om ontwerpkeuzes te sturen.
Literatuurstudie
Maak een zoekplan, vind relevante bronnen en bouw op wat al onderzocht is.
Live Prototyping
Draai je oplossing enkele weken echt, in het klein, in de echte wereld.
Menswaardig ontwerpen (Humane by Design)
Ontwerpprincipes die het welzijn van de gebruiker boven schermtijd stellen.
Microteksten (UX copy)
De woorden rond acties: motiveren vooraf, begeleiden tijdens, geruststellen erna.
Mindset: empathie
Stap in de schoenen van de mensen voor wie je ontwerpt en los problemen op vanuit hún perspectief.
Mindset: itereer, itereer, itereer
Door telkens te verfijnen en te verbeteren kom je sneller bij succesvolle oplossingen.
Mindset: leer van falen
Je hebt het zelden in één keer goed; breng iets naar buiten en blijf leren, vragen en testen.
Mindset: maak het
Bouw je ideeën om te denken, te delen en te testen.
Mobiele patronen: duidelijk wint altijd
Ontwerp voor één oog en één duim: raadbaar, voorspelbaar, natuurlijk, en niets belangrijks verstoppen.
Observatie
Kijk toe zonder aan te spreken of te sturen; noteer wat mensen echt doen.
Onderzoek dóór te ontwerpen
Ontwerpen is een geldige onderzoeksvorm, mits je vastlegt wat elk maaksel moest beantwoorden.
Onderzoeks- en ontwerpcyclus
Zes stappen die van elke losse activiteit methodisch werk maken.
Onderzoeksvragen stellen
Een goede onderzoeksvraag is haalbaar, interessant, origineel, ethisch en relevant, en stuurt een echte keuze.
Ontwerpstudie
Per kerninteractie meerdere oplossingen schetsen, bewust kiezen en uitwerken tot een testbaar prototype.
Persona
Een archetype van een gebruikersgroep, gebouwd op je onderzoeksdata.
Principes voor de Ontwerper (HAN)
Acht houdingsregels van de opleiding, van werk met échte gebruikers tot sta ergens voor.
Probes (sondes)
Een pakketje creatieve opdrachten dat deelnemers thuis maken, om wensen boven water te halen die ze niet kunnen vertellen.
Product thinking
Niet de functies maar het product en zijn belofte centraal: welk probleem los je voor wie op, en waarom?
Product, service of social?
De eerste vraag van elk project: in welke hoek valt je vraagstuk, en waar botsen de brillen?
Proof of concept
Bewijs met een demonstratie dat het kritische, onzekere deel echt kan werken.
Prototyping (CMD)
Maak je concept tastbaar rond één of enkele gerichte vragen.
Rapid Prototyping
Bouw snel en ruw, deel direct, leer en bouw opnieuw.
Reflectief handelen (Korthagen)
Reflecteren verrijkt je beeld; reflectief hándelen verbetert je werk. Vijf stappen, wekelijks klein.
Regels, gedrag, beleving (MDA)
Sociaal gedrag ontwerp je niet direct: je ontwerpt de regels en elementen die het uitlokken.
Route naar diepere behoeften (path of expression)
Via het heden en het verleden naar de toekomst: zo komen verborgen wensen los.
Scenario
Vertel of teken het verhaal van een belangrijke interactie in de toekomst.
Schetsen
Pak pen en papier en denk tekenend; ruw is precies goed.
Secondary Research
Word eerst slim op je onderwerp via bestaande bronnen, dan pas het veld in.
Showcases en datapunten
Maak prestaties doorlopend tastbaar met een navolgbaar verhaal en kritische reflectie.
Spiegel, canvas en raam (sociale interfaces)
Mensen doen om drie redenen mee: voor zichzelf, om anderen te zien, of voor het gesprek. Ontwerp voor alle drie.
Storyboard
Teken je concept als stripverhaal van begin tot eind.
Sustainable Revenue
Een langetermijn-inkomstenmodel houdt de impact overeind.
Synthese: van data naar richting
De vaste route: clusteren, kerninzichten, kansen, ontwerpvragen. Sla geen stap over.
Usability testing
Laat gebruikers realistische taken uitvoeren met je prototype en kijk waar het wringt.
Vastgelopen? De bijstuurkaart
Acht herkenbare vastlopers met per stuk de kleinste ingreep die het verhelpt.
Veldtest (field trial)
Testen in de echte gebruikscontext, want in een stille testkamer zie je maar het halve verhaal.
Verantwoord AI-gebruik
Vijf regels en een checklist van tien vragen voor elke keer dat je AI inzet.
Vijf prototypedoelen (Hasso Plattner)
De concreetste kieswijzer: wat wil je met het maken bereiken?
Wat een concept is
Een richting en houding voor je ontwerp: de creatieve vertaling van wat je onderzocht hebt.
Wizard of Oz
De gebruiker denkt met een echt systeem te werken; jij speelt het systeem achter de schermen.
Zeven beïnvloedingsstrategieën (Fogg)
Zeven manieren waarop technologie gedrag stuurt, van versimpelen tot belonen.
Zeven mindsets van Human Centered Design
De houding achter HCD, in zeven delen; elk heeft hier een eigen kaart.
Zeven overtuigingsprincipes (Cialdini)
Wederkerigheid, sympathie, sociaal bewijs, consistentie, autoriteit, schaarste en het wij-gevoel.
Zijn-doelen en doe-doelen
Wie iemand wil zíjn stuurt wat hij wil dóén; ontwerp vanuit die volgorde.
Analogous Inspiration
Kijk in een andere context naar hetzelfde mechanisme en zie je eigen vraagstuk fris.
Benchmark maken
Zoek de best-in-class voorbeelden op en meet je eigen ontwerp eraan af.
Best, good en bad practices
Verzamel voorbeelden van wat goed, matig en fout gaat in vergelijkbare producten.
Brainstorm Rules
Zeven spelregels die de creatieve kracht van een sessie vrijmaken.
Brainwriting
Eerst zwijgend schrijven, dan pas delen: zo halen ook de stillere denkers de muur.
Build & Run Prototypes
Bouw je prototypes snel, deel ze meteen en blijf leren.
Bundle Ideas
Combineer losse ideeën tot robuustere oplossingsrichtingen.
Card Sort
Laat mensen kaartjes ordenen en je ziet wat ze echt belangrijk vinden.
Card sorting (CMD)
Laat gebruikers informatie-onderdelen groeperen en je informatiestructuur ontstaat uit hun hoofd.
Co-reflectie
Kijk samen met een diverse groep belanghebbenden terug op wat er ligt.
Content mapping (informatiearchitectuur)
Breng content en informatie in kaart: wat betekent alles, hoe is het geordend, hoe beweeg je erdoorheen.
Crazy 8's
Acht schetsen in acht minuten: tempo dwingt je voorbij je eerste idee.
Create a Pitch
Communiceer je concept overtuigend naar opdrachtgever, partners en gebruikers.
Create a Project Plan
Organiseer je project: tijd, middelen, sterktes en gaten.
Create Frameworks
Vat een systeem in één visueel model: assen, kwadranten, relaties.
Creatief denken
Nieuwe ideeën ontstaan buiten de veilige zone; ideeën zijn breekbaar, dus stel je oordeel uit.
De vijf gezichten van een scherm (UI Stack)
Elk scherm heeft meer staten dan de ideale: leeg, ladend, gedeeltelijk en fout horen er ook bij.
Define Your Audience
Kijk breder dan de eindgebruiker: wie raakt jouw oplossing allemaal?
Define Your Indicators
Spreek af welke data je gaat verzamelen om impact over tijd te volgen.
Design pattern search
Zoek bewezen ontwerp-oplossingen op in patroonbibliotheken voor je zelf het wiel uitvindt.
Design specification
De concrete vertaling van je concept: modellen, maten, gedrag en regels.
Download Your Learnings
Deel na het veldwerk alles wat je leerde met je team, verhaal voor verhaal.
Drie principes van product design (IBM)
Richt op gebruikersuitkomsten, blijf jezelf heruitvinden, en vertrouw op een divers team met eigenaarschap.
Duwtjes en standaardkeuzes (nudging)
Kleine duwtjes en slimme standaardinstellingen sturen keuzes, ten goede en ten kwade.
Eisenlijst (requirements)
Verzamel en prioriteer wat de oplossing moet kunnen, vanuit alle belanghebbenden.
Expert Interview
Een kenner brengt je snel op vlieghoogte over geschiedenis, context en eerdere oplossingen.
Expertinterview (CMD)
Praat met een kenner om snel context, geschiedenis en valkuilen te leren.
Extremes and Mainstreams
Spreek zowel extreme gebruikers als het brede midden; randen maken behoeften zichtbaar.
Focusgroep
Vijf tot tien mensen in gesprek over jouw onderwerp; de groepsdynamiek is mede-data.
Gebruikersroutes (user flows)
Taken visualiseren als routes met startpunten, keuzes en uitgangen, zodat gaten zichtbaar worden.
Group Chat Workshop
Betrek deelnemers via een groepschat: laagdrempelig en goedkoop op afstand.
Guided Tour
Laat iemand je rondleiden door zijn huis of werkplek; gewoontes en waarden worden zichtbaar.
Gut Check
Kijk kritisch naar je berg ideeën: doorzetten, doorontwikkelen of loslaten?
Hardop denken (thinking aloud)
Vraag de deelnemer alles uit te spreken wat er tijdens het gebruik in hem opkomt.
Keep Iterating
Blijf testen en bijstellen, ook als de oplossing al goed voelt.
Laddering (doorvragen naar waarden)
Telkens doorvragen waarom iets belangrijk is, tot je bij de onderliggende waarde komt.
Mash-Ups
Kruis twee bestaande merken of concepten en kijk wat eruit komt.
Mental Notes (gedragsprincipes-kaartenset)
Tientallen gedragsprincipes geordend op vijf vragen: checklist en ideeëngenerator ineen.
Mentale belasting
Het werkgeheugen is klein: laat herkennen waar je onthouden vroeg, en schrap wat niet bijdraagt.
Micro-interacties en beweging
Kleine functionaliteit rond één taak, en beweging als lichaamstaal: allebei krachtig, allebei snel te veel.
Mindset: creatief zelfvertrouwen
Het geloof dat je met deze aanpak creatieve oplossingen voor grote problemen kúnt en zúlt vinden.
Mindset: omarm onduidelijkheid
Sta open voor meer dan één interpretatie; er komen altijd meer ideeën.
Monitor and Evaluate
Meet slim of je oplossing de beoogde impact echt levert.
Moodboard
Een collage van beeld, typografie en kleur die de gewenste toon zet.
Online analytics
Meet werkelijk gedrag in je product: wat wordt gebruikt, waar haken mensen af?
Participatory Prototyping
Test en verbeter prototypes samen mét de gemeenschap in plaats van vóór hen.
Peer review
Leg je werk voor aan een groep vakgenoten en verwerk hun kritiek.
Photojournal
Deelnemers fotograferen zelf hun dagelijks leven en vertellen erbij wat je ziet.
Pilot
Een langere praktijktest: de laatste stap voor je echt live gaat.
Pitch (CMD)
Verkoop je idee in één tot drie minuten: probleem, oplossing, bewijs.
Probleemstelling (5 W's)
Wie heeft er last van wat, waar, wanneer en waarom: het probleem in één invulbare zin.
Prototypen volgens Warfel
Vijf doelen en acht principes voor doelmatig prototypen, uit de praktijk.
Recruiting Tools
Niet zoveel mogelijk mensen spreken, maar de juiste mensen.
Richtlijnentoets (guideline conformity)
Toets je ontwerp aan gekozen richtlijnen, zoals toegankelijkheid of platformregels.
Roadmap for Success
Een tijdlijn met acties en mijlpalen die je idee de wereld in brengt.
Role Play
Kruip in de rol en speel de ervaring uit; tastbaarder wordt een idee niet.
SCAMPER
Maak varianten van je idee via zeven vaste ingrepen, van vervangen tot omkeren.
Service blueprint
De dienst vanuit de organisatie bekeken: wat er voor en achter de schermen nodig is om te leveren.
Service Design Double Diamond
Eerst het juiste probleem vinden, dan de juiste oplossing: twee ruiten van verbreden en versmallen.
Serviceprototypen
Prototypen door het hele dienstenproces heen: om te verkennen, te toetsen of te overtuigen.
Storytelling (CMD)
Bouw je inzichten om tot een verhaal dat het moment van gebruik voelbaar maakt.
Taakanalyse
Ontleed stap voor stap hoe mensen een taak nu uitvoeren, inclusief omwegen.
The Five Whys
Vraag vijf keer waarom en je komt van gedrag bij de onderliggende motivatie.
The Loop (IBM)
Doorlopende cirkel van observeren, reflecteren en maken rond één product.
Trendanalyse (CMD)
Gebruik trendrapporten om te zien waar je domein heen beweegt.
Trendanalyse (Consumer Trend Canvas)
Een beweging ontleden op onderliggende behoeften en vertalen naar jouw context en concept.
USP's benoemen
Maak expliciet waarin jouw oplossing zich onderscheidt van de alternatieven.
Vergelijkingstabel
Zet opties of concurrenten naast elkaar in een tabel en vergelijk op vaste criteria.
Verleiding in interfaces
Drie verleidingsroutes: aandacht trekken, het pad vormgeven, en de kracht van woorden.
Vijf drijfveren van social design
Veerkracht, zorg, overheid, zeggenschap of gemeenschap: waar drijft jouw project op?
Visuele grondbeginselen en art direction
Hoe het oog groepeert en ordent, plus de artistieke visie die alles samenbrengt.
Vragenlijst (survey)
Veel meningen tegelijk ophalen via een goed gebouwde vragenlijst.
Wat bewijst je prototype? (Houde en Hill)
Kies of je prototype de rol, de beleving, de maakbaarheid of alles samen onderzoekt.
Wat de telefoon kan (en verder)
Sensoren, verbindingen en ervaringen over apparaten heen: brandstof voor slimmere concepten.
Zes principes van service design
Mensgericht, samen, iteratief, als reeks, in het echt, en voor de hele organisatie.
Zeven stappen van een handeling (Norman)
Van doel naar actie naar terugkoppeling: het model dat laat zien waar interactie breekt.
A/B-testen
Twee versies live naast elkaar; het gedrag van gebruikers wijst de winnaar aan.
Align on Your Participatory Approach
Bepaal vooraf hoe diep deelnemers meebeslissen in je proces.
Body Language
Je eigen houding, oogcontact en mimiek bepalen hoeveel mensen je toevertrouwen.
Build a Team
Stel een gemengd team samen van denkers, makers en doeners.
Build Partnerships
Zoek de partners die je nodig hebt om het concept tot leven te brengen.
Capabilities Quicksheet
Wat is er nodig om dit echt uit te voeren, en wat heeft de organisatie al?
Collaborative Synthesis
Analyseer je data samen met belanghebbenden in plaats van alleen achter je bureau.
Collage
Laat mensen een collage maken en uitleggen; waarden en denkprocessen komen boven.
Conversation Starters
Leg een reeks losse ideeën voor en gebruik de reacties als gespreksopener.
Create a Logic Model
Zet in één schema hoe input via activiteiten tot resultaat en impact leidt.
Design Thinking (d.school)
Empathize, Define, Ideate, Prototype, Test: het bekendste mensgerichte proces.
Draw It
Pak pen en papier: tekenen opent andere gesprekken dan praten.
Explore Scalability
Verken zorgvuldig of en hoe je oplossing kan groeien.
Explore Your Hunch
Heb je ergens een gevoel bij? Geef jezelf toestemming het te onderzoeken.
Expo
Toon je werk publiek: een tentoonstelling, portfoliosite of presentatiemoment.
Funding Strategy
Zonder financieringsplan komt je oplossing niet van de grond.
Get Visual
Teken, bouw en kleistorm je ideeën in plaats van ze alleen op te schrijven.
Group Interview
Snel zicht op het leven en de dynamiek van een groep door meerdere mensen tegelijk te spreken.
Headlines from the Future
Laat deelnemers krantenkoppen uit een betere toekomst schrijven.
Hidden design (verborgen ontwerp)
Presenteer een prototype alsof het al echt bestaat en zie hoe mensen werkelijk reageren.
Inspiratiemuur
Een groeiende wand vol referenties, beelden en vondsten rond je vraagstuk.
Keep Getting Feedback
Ook vlak voor lancering blijft de inbreng van je doelgroep onmisbaar.
Kwaliteitsreview
Een vertegenwoordiger van de opdrachtgever beoordeelt het product op de afgesproken details.
Mindset: optimisme
Het antwoord bestaat, ook al ken je het nog niet; beperkingen duwen je naar onverwachte oplossingen.
Morfologische kaart
Zet alle functies van je product uit tegen mogelijke oplossingen en combineer.
Optimize and Adapt for Scale
Blijf ook bij het opschalen vanuit ontwerpprincipes werken.
Peers Observing Peers
Laat mensen uit de gemeenschap elkaar observeren en documenteren.
Power Mapping
Breng in kaart wie macht heeft rond je vraagstuk en hoe die gedeeld zou moeten worden.
Provocatief prototypen
Ontwerp bewust iets dat schuurt en gebruik de reacties als onderzoeksdata.
Resource Flow
Breng in beeld hoe geld of middelen binnenkomen en weggaan bij een persoon of gezin.
Ruimtegevoel en overgangen
Mensen bouwen een ruimtelijk beeld van je interface; breek dat beeld nooit zonder reden.
Securitytest
Test bewust met onverwachte en kwaadwillende invoer of het systeem overeind blijft.
Setting Up Co-Designers
Leer mensen uit de doelgroep zelf interviews afnemen in hun eigen gemeenschap.
Share Inspiring Stories
Vertel elkaar de meest inspirerende verhalen uit het veld; patronen dienen zich aan.
Staff Your Project
Bouw het team dat het concept na jou verder brengt.
Tinkering
Bouwen om te ontwerpen: spelen met techniek tot er iets bruikbaars ontstaat.
Top Five
Dwing prioriteit af: wat zijn de vijf belangrijkste bevindingen of ideeën?
Verhaalvormen (shapes of stories)
Teken een verhaal als curve van geluk en ongeluk in de tijd, en je kunt structuren vergelijken.
Ways to Grow Framework
Zet je concepten uit op hoeveel ze van de organisatie vragen.
Biometrie
Meet lichaamssignalen zoals oogbewegingen om reacties objectief vast te leggen.
Vraag 1 van 5
Hoe open is je vraagstuk nog?
Vraag 1 van 4